Diwali Padwa 2026 : साडेतीन मुहूर्तांपैकी एक असलेल्या ‘दिवाळी पाडव्या’चे अद्वितीय महत्त्व; बळीराजाची स्मृती, व्यापारी वर्गाचे नवे पर्व आणि नात्यांमधील गोडव्याचा सोहळा!
• बलिप्रतिपदेच्या पवित्र पर्वावर जाणून घ्या या सणाचे सांस्कृतिक, आर्थिक आणि ऐतिहासिक महत्त्व; नव्या उत्साहाने आयुष्याची नवी सुरुवात
मुंबई :- महाराष्ट्रासह संपूर्ण देशात दिवाळीचा आनंदोत्सव हा केवळ दिव्यांचा सण नसून तो संस्कृती, परंपरा आणि समृद्धीचे प्रतीक आहे. वसुबारस ते भाऊबीज या पाच दिवसांच्या आनंदपर्वात कार्तिक शुद्ध प्रतिपदेला येणाऱ्या ‘दिवाळी पाडवा’ किंवा ‘बलिप्रतिपदा’ या सणाला आपल्या परंपरेत अत्यंत अनन्यसाधारण व पवित्र स्थान आहे. भारतीय संस्कृतीत साडेतीन मुहूर्तांपैकी एक पूर्ण मुहूर्त मानला गेलेला हा दिवस प्रत्येकाच्या आयुष्यात नवी ऊर्जा, नवीन आशा आणि प्रगतीची नवी दारे उघडणारा ठरतो. रयतेच्या कल्याणासाठी आपले सर्वस्व अर्पण करणाऱ्या दानशूर राजा बळीचे स्मरण करण्याचा हा दिवस जसा कृषी संस्कृतीशी जोडलेला आहे, तसेच व्यापारी वर्गासाठी तो आर्थिक वर्षाच्या नवीन पर्वाचा आरंभ मानला जातो.
राजा बळीचे उदार राज्य आणि शेतकरी संस्कृतीशी पाडव्याचे घट्ट नाते ; दानशूर बळीराजाच्या स्मृतीचा उत्सव आणि गोवर्धन पूजेची प्राचीन परंपरा
पौराणिक आख्यायिकेनुसार, दानशूरपणा, न्यायप्रियता आणि प्रजेची मायेने काळजी घेणारा राजा बळी याने आपल्या कर्तृत्वाने तीन लोकांवर आपले अधिपत्य प्रस्थापित केले होते. मात्र, देव आणि प्रजेच्या कल्याणासाठी विष्णूच्या वामन अवताराने त्याच्याकडून सर्वस्व दान मागून त्याला पाताळात पाठवले. परंतु, राजा बळीच्या अफाट प्रजावत्सल आणि दानशूर स्वभावावर प्रसन्न होऊन भगवानाने त्याला दरवर्षी कार्तिक शुद्ध प्रतिपदेला पृथ्वीवर पूजन करण्याचा आणि त्याचे राज्य स्मरणात राहण्याचा वर दिला. याच पवित्र स्मृतीमुळे या दिवसाला ‘बलिप्रतिपदा’ असे नाव मिळाले. आपल्या शेतात भरघोस पीक आणि समृद्धी देणाऱ्या निसर्गाची व बळीराजाची कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी ग्रामीण भागात या दिवशी बली पूजा आणि गोवर्धन पूजा करण्याचे विशेष महत्त्व आहे.
नवीन वर्षाच्या स्वागतासाठी व्यापारी पेठांमध्ये उत्साहाचे वातावरण; ‘लाभ-शुभ’ने व्यवहारांची सुरुवात
दिवाळी पाडव्याचा हा दिवस केवळ धार्मिक किंवा सांस्कृतिक नसून आर्थिक दृष्टिकोनातूनही अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो. महाराष्ट्रात आणि देशभरातील व्यापारी वर्गासाठी हा दिवस नवीन वर्षाची (वर्ष प्रतिपदा) अधिकृत सुरुवात मानला जातो. या शुभदिनी व्यापारी आपली जुनी वहीखाती बंद करून नवीन वहीखात्यांचे पूजन करतात. दप्तरावर ‘लाभ’, ‘शुभ’ आणि ‘स्वास्तिक’ चिन्ह काढून नव्या आर्थिक वर्षाच्या व्यवहारांची मंगल सुरुवात केली जाते. व्यवसायात बरकत होवो आणि देवी लक्ष्मीची कृपा सदैव राह करो, अशी प्रार्थना करत व्यावसायिक या दिवशी नव्या उमेदीने कामाला लागतात.
पती-पत्नीच्या स्नेहाचा गोड सोहळा आणि आपुलकीची देवाणघेवाण ; नव्या जोडप्यांचा पहिला पाडवा, सासर-माहेरच्या नात्यांना जोडणारा जिव्हाळ्याचा बंध
या सणाचे आणखी एक मोठे आणि सुंदर आकर्षण म्हणजे पती-पत्नीच्या पवित्र नात्याचा गोडवा वाढवणारा हा दिवस आहे. लग्नानंतरचा पहिला पाडवा नवविवाहित जोडप्यांसाठी अतिशय खास असतो, जिथे पत्नी आपल्या पतीचे औक्षण करते आणि पती तिला प्रेमाची व आदराची भेटवस्तू देतो. हा सण केवळ पती-पत्नीपुरता मर्यादित नसून, यादरम्यान स्नेहीजनांच्या गाठीभेटी, आप्तस्वकीयांची भेट आणि जुने गैरसमज विसरून एकमेकांना मिठी मारत नवीन नात्यांची वीण घट्ट करण्याचा हा काळ आहे. आधुनिक आणि धकाधकीच्या जीवनात माणसा-माणसांमधील दुरावा मिटवून आपुलकी, जिव्हाळा आणि बंधुभाव निर्माण करण्याचे महान कार्य दिवाळी पाडवा करतो. भूतकाळातील कटू आठवणींना अलविदा करत, नव्या संकल्पांसह उज्ज्वल भविष्याची वाटचाल करण्याची प्रेरणा देणारा हा सण प्रत्येकाच्या जीवनात सुख, शांती आणि समृद्धीचा प्रकाश घेऊन येवो!
