Rajarshri Shahu Maharaj :राजर्षी शाहू महाराज जयंती विशेष,समाजसुधारणेचा दीप प्रज्वलित करणारा राजा!

Rajarshri Shahu Maharaj : शिकल्या-सवरलेल्या भारताचे स्वप्न पाहणारा थोर पुरोगामी योद्धा!

कोल्हापूरचा राजपदावर आरूढ झालेला ‘समतेचा शिल्पकार’

Rajarshri Shahu Maharaj : 26 जून 1874… ही केवळ एका राजाची जन्मतारीख नाही, तर ती आहे सामाजिक क्रांतीच्या जन्माची ठिणगी! राजर्षी शाहू महाराजांनी आपले संपूर्ण आयुष्य दलित, वंचित, मागास आणि गरीबांच्या उत्थानासाठी वाहून टाकले. ते केवळ संस्थानाचे शासक नव्हते, तर ते होते माणसामाणसात अंतर पुसणारे, समानतेचा दीप पेटवणारे एक युगपुरुष.

बहुजन समाज शिकला पाहिजे, उभा राहिला पाहिजे — यासाठी शाहू महाराजांनीच पहिल्यांदा आरक्षणाची ठोस सुरुवात केली. 1902 मध्ये 50% आरक्षण जाहीर करून त्यांनी मागासवर्गीयांना शिक्षण, नोकरी आणि समाजात आपली जागा मिळवून दिली. ही बाब आधुनिक भारतासाठी मैलाचा दगड ठरली.

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या प्रतिभेला ओळखून त्यांनी त्यांना प्रोत्साहन दिले. शाहू महाराज आणि आंबेडकर यांचे संबंध म्हणजे सामाजिक परिवर्तनाची जुळवलेली सांगड! शाहूंनी दाखवलेली दिशा पुढे संविधानाच्या मूलभूत तत्त्वांत उतरली.त्यांच्या धोरणातून समता, बंधुता आणि न्याय या तत्त्वांना वास्तव रूप मिळाले. म्हणूनच त्यांना ‘भारतीय संविधानाचा आधारस्तंभ’ मानले जाते.

ते विधवा पुनर्विवाहाचे समर्थन करणारे, अस्पृश्यतेचा तीव्र विरोध करणारे, मंदिरांचे दरवाजे सर्वांसाठी खुले करणारे पहिले राजे होते. त्यांनी समाजात मानवतेचा झेंडा फडकवला आणि ‘राजा म्हणजे माणसांसाठी व्रतस्थ सेवक’ ही नवी व्याख्या जगाला दिली.

राजर्षी शाहू महाराज यांचे कार्य आजही सामाजिक न्यायाच्या लढ्याला प्रेरणा देते. त्यांच्या कार्याचा प्रकाश अनेक पिढ्यांना दिशा दाखवत राहील.