6 December Mahaparinirvan Din : 69 व्या महापरिनिर्वाण दिनानिमित्त डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या ‘शिक्षण, संघटन, संघर्ष’ या त्रिसूत्रीचे आणि ‘मनुष्यबळ विकासा’च्या विचारांचे वर्तमान महत्त्व
मुंबई :- दरवर्षी 6 डिसेंबरची पहाट ही कोट्यवधी भारतीयांसाठी केवळ दुःखाची नसून, आपल्या राष्ट्राचे भाग्यविधाते भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या महान कार्याचे स्मरण करण्याची आणि त्यांच्या विचारांना पुन्हा एकदा दृढ करण्याची प्रेरणा घेऊन येते.6 December Mahaparinirvan Din मुंबईतील चैत्यभूमीवर जमणारा जनसागर हा केवळ एका नेत्याला आदरांजली वाहण्यासाठी नसतो, तर तो त्यांच्या समता, स्वातंत्र्य आणि बंधुता या त्रयीवर आधारित असलेल्या लोकशाही मूल्यांवरील अतूट विश्वासाचे प्रतीक असतो. आज त्यांच्या 69 व्या महापरिनिर्वाण दिनानिमित्त, आपण भारतीय लोकशाहीच्या वाटचालीत त्यांचे संविधानरूपी योगदान किती अमूल्य आहे, याचे चिंतन करणे महत्त्वाचे आहे.
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी देशाला दिलेले सर्वात मोठे देणगी म्हणजे भारताचे संविधान. केवळ राजकीय स्वातंत्र्य नव्हे, तर प्रत्येक नागरिकाला सामाजिक आणि आर्थिक न्याय मिळवून देणारा हा जगातील सर्वोत्तम ग्रंथ आहे. त्यांनी लोकशाहीला केवळ शासन पद्धती मानले नाही, तर ती एक ‘जीवन पद्धती’ (Way of Associated Living) आहे, असे ठामपणे सांगितले. आज आपल्या समाजात जेव्हा विषमता आणि जातीयवादाच्या भिंती पुन्हा उभ्या राहताना दिसतात, तेव्हा बाबासाहेबांनी संविधानरूपी दिलेला हा दीपस्तंभ किती आवश्यक आहे, याची जाणीव होते. संविधानातील मूल्यांचे आणि नैतिकतेचे रक्षण करणे हे आपले राष्ट्रीय कर्तव्य आहे, हे विसरून चालणार नाही.
बाबासाहेबांच्या विचारांचे दुसरे महत्त्वाचे अधिष्ठान होते ते ‘ज्ञान’ आणि ‘शिक्षण’. “शिका, संघटित व्हा आणि संघर्ष करा,” या त्यांच्या त्रिसूत्रीचा आधार केवळ पुस्तकी ज्ञान नव्हता, तर वंचित आणि शोषितांना आत्मसन्मानाचे जीवन जगण्यासाठी लागणारी बौद्धिक शक्ती देणे हा होता. त्यांचे ‘मनुष्यबळ विकास’ (Human Resource Development) हे केवळ आर्थिक विकासासाठी नव्हते, तर प्रत्येक नागरिकाला सन्मान आणि आत्मगौरवाने जगता आले पाहिजे, यावर केंद्रित होते. आज शिक्षण आणि आरोग्य या मूलभूत गरजांवर जेव्हा व्यावसायिकता हावी होत आहे, तेव्हा बाबासाहेबांनी गरीब व सामान्यांसाठी पाहिलेले शिक्षण विकासाचे स्वप्न पूर्ण करणे हीच त्यांना खरी आदरांजली ठरेल.
महापरिनिर्वाण दिनी चैत्यभूमीवर जमणाऱ्या प्रत्येक अनुयायाने आज हे शिवधनुष्य पेलण्याची प्रतिज्ञा करणे आवश्यक आहे. त्यांच्या स्मारकांवर फुलं वाहण्याऐवजी, त्यांच्या विचारांवर चालणे हीच खरी श्रद्धांजली आहे. आपल्या देशाच्या अखंड लोकशाही मूल्यांचे आणि संवैधानिक नैतिकतेचे पालन करून, बाबासाहेबांनी पाहिलेल्या समताधिष्ठित भारताच्या स्वप्नपूर्तीसाठी कार्य करणे, हीच 69 व्या महापरिनिर्वाण दिनानिमित्त महामानवाला खरी मानवंदना ठरेल.
