Delhi News : रेहान वाड्राच्या छायाचित्र प्रदर्शनावरून वाद; १०५ पैकी ७४ छायाचित्रे हटविल्याचा आरोपआंदोलनांची छायाचित्रे प्रदर्शित करण्यावर आक्षेप; अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याचा मुद्दा ऐरणीवर

Delhi News : नवी दिल्ली : काँग्रेस नेत्या प्रियांका गांधी वाड्रा यांचा मुलगा आणि छायाचित्रकार रेहान वाड्रा याच्या ‘नो आयडिया इज फायनल’ (No Idea Is Final) या छायाचित्र प्रदर्शनावरून नवा वाद निर्माण झाला आहे. दिल्लीतील बिकानेर हाऊस येथे आयोजित या प्रदर्शनातील एकूण १०५ छायाचित्रांपैकी ७४ छायाचित्रे हटविण्यास सांगण्यात आल्याचा आरोप रेहानने केला आहे. यामध्ये दिल्लीतील युवकांची आंदोलने आणि विविध चळवळींची दृश्ये टिपणाऱ्या छायाचित्रांचा समावेश होता. प्रदर्शन सुरू होण्याच्या काही तास आधी हा प्रकार घडल्याने कलात्मक स्वातंत्र्य आणि अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याच्या मुद्द्यावरून चर्चा सुरू झाली आहे.https://maharashtramirror.com/ Delhi News

रेहानने गेल्या सहा महिन्यांत दिल्लीमध्ये झालेली विविध आंदोलने आणि युवकांच्या चळवळींचे छायाचित्रण केले होते. या छायाचित्रांसह वन्यजीव छायाचित्रण, अमूर्त कला आणि रस्त्यांवरील घडामोडी टिपणाऱ्या छायाचित्रांचाही प्रदर्शनात समावेश करण्यात आला होता. मात्र, आंदोलनांशी संबंधित छायाचित्रांच्या आशयावर बिकानेर हाऊसच्या व्यवस्थापनाने आक्षेप घेतल्याचे रेहानने सांगितले.

प्रदर्शनाच्या काही तास आधी छायाचित्रे हटविण्याची सूचना
रेहानच्या म्हणण्यानुसार, २० ऑक्टोबर रोजी सायंकाळी सुमारे सहा वाजता बिकानेर हाऊसच्या व्यवस्थापनाने त्याच्याशी संपर्क साधून आंदोलनांची छायाचित्रे हटविण्याची विनंती केली. त्यानंतर २१ ऑक्टोबर रोजी प्रदर्शन सुरू होण्याच्या काही तास आधी त्याला लेखी सूचना देण्यात आली. सायंकाळी पाच वाजेपर्यंत संबंधित छायाचित्रे हटविली नाहीत, तर प्रदर्शन रद्द केले जाईल, असे सांगण्यात आल्याचा दावा त्याने केला आहे.

छायाचित्रांचा राजकीय आशय आणि ती प्रदर्शित करण्याची वेळ यांवर व्यवस्थापनाने आक्षेप घेतल्याचे रेहानने म्हटले आहे. सध्याची राजकीय परिस्थिती लक्षात घेता, ही छायाचित्रे प्रदर्शित करण्याची वेळ योग्य नसल्याचे त्याला सांगण्यात आल्याचा आरोप आहे. प्रदर्शनाचा आराखडा १५ ऑक्टोबर रोजीच व्यवस्थापनाला पाठविला होता, असेही त्याने स्पष्ट केले. ऐनवेळी छायाचित्रे हटविण्याची सूचना मिळाल्याने मोठ्या संख्येने छायाचित्रे बदलणे किंवा काढून टाकणे कठीण झाल्याचे त्याचे म्हणणे आहे.

तिरंग्याच्या छायाचित्रावरूनही प्रश्न
या वादात भारतीय राष्ट्रध्वजाच्या छायाचित्रांचाही मुद्दा चर्चेत आला आहे. हटविण्यास सांगितलेल्या छायाचित्रांमध्ये तिरंग्याची दोन छायाचित्रे होती, असा दावा रेहानने केला आहे. त्याने ही छायाचित्रे हटविण्यास सुरुवातीला विरोध केला. मात्र, तो प्रदर्शनस्थळी उपस्थित नसताना त्यातील एक छायाचित्र व्यवस्थापनाच्या कर्मचाऱ्यांनी हटविल्याचे त्याने सांगितले.

‘राजकीय पक्षाची बाजू मांडणे हा हेतू नव्हता’
आंदोलनांशी संबंधित छायाचित्रे टिपण्यामागे कोणत्याही राजकीय पक्षाची बाजू मांडण्याचा हेतू नव्हता, असे रेहानने स्पष्ट केले. देशात घडणाऱ्या घडामोडी आणि लोक एकत्र येऊन आंदोलन करताना निर्माण होणारी दृश्ये कलात्मक पद्धतीने टिपण्याचा प्रयत्न केल्याचे त्याचे म्हणणे आहे. त्यामुळे या छायाचित्रांवर आक्षेप घेऊन ती प्रदर्शनातून हटविण्याच्या सूचनेमुळे कलात्मक अभिव्यक्तीच्या स्वातंत्र्याचा प्रश्न उपस्थित झाला आहे.

प्रियांका गांधींकडून निर्णयावर टीका
या प्रकरणावर प्रतिक्रिया देताना प्रियांका गांधी वाड्रा यांनी बिकानेर हाऊसच्या व्यवस्थापनाच्या निर्णयावर टीका केली. रेहानची छायाचित्रे ही आंदोलनांची दृश्यात्मक नोंद असून, त्यामध्ये कोणाविरोधात अपमानास्पद टिप्पणी किंवा आक्षेपार्ह मजकूर नव्हता, अशी भूमिका त्यांनी मांडली.

आज एका कलाकाराच्या अभिव्यक्तीवर मर्यादा आणल्या जात असतील, तर उद्या दुसऱ्या कलाकारालाही अशाच परिस्थितीला सामोरे जावे लागू शकते, असा आशय त्यांनी व्यक्त केला. आंदोलनांचे छायाचित्रण आणि त्यांचे प्रदर्शन रोखण्याच्या निर्णयामुळे तरुणांच्या अभिव्यक्ती स्वातंत्र्यावर मर्यादा येत असल्याची टीकाही त्यांनी केली.

काँग्रेसचे प्रवक्ते पवन खेरा यांनीही या प्रकरणावरून आक्षेप घेत छायाचित्रांमध्ये नेमके आक्षेपार्ह काय होते, असा सवाल उपस्थित केला. या घटनेमुळे कलात्मक स्वातंत्र्य आणि राजकीय आशय असलेल्या कलाकृतींच्या प्रदर्शनाचा मुद्दा पुन्हा चर्चेत आला आहे.

दरम्यान, छायाचित्रे हटविण्याच्या आरोपांवर बिकानेर हाऊसच्या व्यवस्थापनाकडून सविस्तर अधिकृत स्पष्टीकरण उपलब्ध नसल्याचे सांगण्यात आले. त्यामुळे छायाचित्रे हटविण्याच्या निर्णयामागील व्यवस्थापनाची भूमिका अद्याप स्पष्ट झालेली नाही. या प्रकरणामुळे सार्वजनिक ठिकाणी आयोजित कला प्रदर्शनांमध्ये कलाकारांच्या अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याची मर्यादा कोण ठरवणार, हा प्रश्न उपस्थित झाला आहे.