महाराष्ट्राचे शक्तीपीठ: मांढरदेवच्या काळूबाईची ‘चुडी पौर्णिमा’ यात्रा; लाखो भाविकांच्या उपस्थितीत छबिना

•नवसाला पावणारी देवी, आदिमाया पार्वतीचेच रूप; वनवासात पांडवांनीही केली होती पूजा

नवरात्र स्पेशल 2025 ,मांढरदेव, सातारा :- सातारा जिल्ह्यातील वाई तालुक्यातील मांढरगडावर विराजमान असलेल्या श्री काळेश्वरी उर्फ काळूबाई देवीच्या वार्षिक यात्रेला लवकरच प्रारंभ होणार आहे. पौष महिन्याच्या पौर्णिमेला म्हणजेच शाकंभरी पौर्णिमा किंवा चुडी पौर्णिमेच्या दिवशी भरणारी ही यात्रा केवळ भक्तीचा नव्हे, तर महाराष्ट्राच्या समृद्ध इतिहासाचा आणि लोकसंस्कृतीचा मिलाफ आहे. नवसाला पावणारी देवी म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या या मंदिरात भाविकांची वर्षभर रीघ लागलेली असते.

मंदिराचा इतिहास आणि देवीचे महत्त्व

श्री काळेश्वरी देवी ही आदिमाया पार्वतीचेच एक तेजस्वी रूप मानली जाते. तिच्या महत्त्वाची महती सांगणाऱ्या अनेक दंतकथा या परिसरात प्रचलित आहेत.

पांडवांचे वास्तव्य: एका दंतकथेनुसार, महाभारतातील पांडवांनी वनवासात असताना याच मांढरगडावर वास्तव्यास राहून काळूबाई देवीची मनोभावे पूजा केली होती. त्यामुळे या ठिकाणाला पौराणिक संदर्भ लाभला आहे.

दैत्यावर विजय: पौष पौर्णिमेच्या मध्यरात्री देवीने एका क्रूर दैत्याचा वध करून विजय मिळवला होता. या विजयाच्या स्मरणार्थच दरवर्षी पौष पौर्णिमेला देवीची भव्य यात्रा भरते.

यात्रेतील प्रमुख आकर्षणे
काळूबाईच्या यात्रेदरम्यान संपूर्ण गडाला उत्सवाचे स्वरूप येते. पौष पौर्णिमेच्या काळात लाखो भाविक देवीचे देव्हारे घेऊन येथे येतात. या यात्रेतील काही महत्त्वाचे विधी आणि आकर्षणे खालीलप्रमाणे आहेत:

नैवेद्याची परंपरा: भाविक गडावर पारंपरिक पद्धतीने चुली पेटवून देवीला पुरणपोळीचा नैवेद्य दाखवतात. तसेच, देवीच्या सेवकांना मांसाहारी नैवेद्य दाखवण्याची प्रथा आजही पाळली जाते.

भव्य छबिना: यात्रेचे सर्वात मोठे आणि मुख्य आकर्षण म्हणजे मध्यरात्री काढला जाणारा देवीचा छबिना. पौष पौर्णिमेच्या मध्यरात्री देवीचा मुखवटा पालखीत बसवून ढोल, झांज यांसारख्या हजारो वाद्यांच्या गजरात ही मिरवणूक काढली जाते. हा छबिना पाहण्यासाठी लाखो भाविक उपस्थित असतात.

नवसाला पावणारी ही श्री काळूबाई देवी भक्तांची इच्छा पूर्ण करते, अशी दृढ श्रद्धा आहे. त्यामुळे या यात्रेला महाराष्ट्रातील महत्त्वाच्या शक्तिपीठांपैकी एक म्हणून ओळखले जाते.