‘दत्तकृपा आणि अंतर्मुख होण्याची गरज’

•’गुरुदेव दत्त’ नामाचा गजर: भौतिकतेच्या गर्दीत सद्गुरू तत्त्व शोधण्याचा दिवस

दत्तजयंती 2025 विशेष :- आज, दत्त जयंतीचा मंगल दिवस! ‘दिगंबरा दिगंबरा श्रीपाद वल्लभ दिगंबरा’ या नामघोषाने महाराष्ट्रासह संपूर्ण देशातील दत्तक्षेत्रे दुमदुमून गेली आहेत. हा केवळ एका अवतारी पुरुषाचा जन्मदिवस नाही, तर ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश या त्रयींच्या समन्वयाचे आणि गुरुतत्त्वाच्या सर्वश्रेष्ठतेचे प्रतीक आहे. आजच्या दिवशी आपण दत्त महाराजांच्या पादुकांचे दर्शन घेतो, गुरुचरित्राचे पारायण करतो; पण या भक्तिरसात न्हाऊन निघताना आपण दत्त तत्त्वाचा खरा अर्थ आत्मसात करतो का, हा खरा प्रश्न आहे.

दत्त तत्त्व आणि समन्वय

भगवान दत्तात्रेय हे केवळ देव नाहीत, तर ते साक्षात सद्गुरूंचे स्वरूप आहेत. त्यांच्या तीन मुखांतून सृष्टीचा निर्माता, पालनकर्ता आणि संहारकर्ता असे तिन्ही गुणधर्म प्रकट होतात. जीवनाच्या प्रत्येक टप्प्यावर, प्रत्येक निर्णयात या त्रयींमध्ये समन्वय साधणे म्हणजेच खरे दत्त तत्त्व आचरणात आणणे. आज समाजात आणि विशेषतः राजकारणात टोकाचे वैयक्तिक मतभेद, समन्वयशून्यता आणि अहंकार वाढलेला दिसतो, अशा वेळी दत्त महाराजांकडून समन्वयाचा आणि सर्वसमावेशकतेचा धडा घेणे अत्यंत गरजेचे आहे.

गुरुतत्त्वाचे विस्मरण

दत्त जयंती आपल्याला गुरुतत्त्वाची आठवण करून देते. दत्तात्रेयांनी 24 गुरूंना मानले आणि त्यांच्याकडून ज्ञान प्राप्त केले. यातून ‘ज्ञान कोणत्याही रूपात, कोणाकडूनही मिळू शकते’ हे शिकायला मिळते. मात्र, आजच्या जगात ज्ञानापेक्षा भौतिकता, स्वार्थ आणि क्षणिक फायद्याची हाव अधिक वाढली आहे. ‘गुरु’ ही संकल्पना आता केवळ एका व्यक्तीपुरती मर्यादित न राहता, जीवनातील प्रत्येक अनुभव, प्रत्येक चूक आणि प्रत्येक सकारात्मक गोष्ट आपला गुरू आहे, हे समजून घेणे आवश्यक आहे.

अंतर्मुख होण्याची संधी

दत्त जयंतीचा सोहळा बाह्य सोहळा म्हणून साजरा करण्याऐवजी, तो अंतर्मुख होण्याची आणि आत्मपरीक्षण करण्याची संधी आहे. औदुंबर, गाणगापूर आणि माहूर येथे होणारी गर्दी केवळ दर्शनासाठी नसावी, तर आपल्यातील अहंकार, स्वार्थ आणि असंतोष कृष्णा-पंचगंगेच्या संगमात विसर्जित करण्यासाठी असावी.

आजच्या गतिशील आणि स्पर्धात्मक युगात आपल्याला नेमकी कशाची गरज आहे? याचे उत्तर ‘दत्त’ या दोन अक्षरांत दडलेले आहे— ते आहे शांतता, ज्ञान आणि निस्वार्थता.

दिगंबरा दिगंबरा, श्रीपाद वल्लभ दिगंबरा. या नामस्मरणाने केवळ भक्तीत लीन न होता, आपण गुरुतत्त्वाचे प्रकाशस्तंभ बनून समाजाला योग्य दिशा देण्याचा संकल्प करूया. दत्तकृपा केवळ वरदान नाही, ती आहे नितळ, निर्व्याज आणि निस्वार्थ जीवन जगण्याची प्रेरणा!