28 मे — स्वातंत्र्यवीर सावरकर जयंती विशेष
“ज्यांच्या लेखणीला तलवारीची धार होती, आणि विचारांमध्ये क्रांतीची ठिणगी होती, अशा थोर पुरुषाची आठवण आज संपूर्ण देश श्रद्धेने करत आहे – ते म्हणजे स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर सावरकर.”
सावरकरांचे जीवन हे केवळ स्वातंत्र्यासाठी चाललेला संघर्ष नव्हे, तर संपूर्ण राष्ट्राला जागृत करणारी एक दीर्घ आणि झगमगती चळवळ होती. त्यांचा जन्म 28 मे 1883 रोजी नाशिक जिल्ह्यातील भगूर या गावी झाला. अल्पवयातच त्यांच्या मनात देशप्रेमाची ज्वाला पेटली. लंडनमध्ये शिक्षण घेत असताना त्यांनी ‘अभिनव भारत’ या गुप्त संघटनेच्या माध्यमातून ब्रिटिश सत्तेविरुद्ध सशस्त्र क्रांतीची योजना आखली.
क्रांतीकारक ते विचारवंत – सावरकरांचे रूप अनेक
सावरकर हे फक्त क्रांतीकारकच नव्हते, तर उत्कृष्ट लेखक, इतिहासकार, सामाजिक सुधारक आणि तत्वचिंतक होते. त्यांनी लिहिलेल्या “1857 चे स्वातंत्र्यसमर” या ग्रंथाने ब्रिटिश सत्तेला हादरवून सोडले. त्यांनी या लढ्याला “स्वातंत्र्याचा पहिला संग्राम” असे म्हटले, जे इतिहासाच्या अंगणात क्रांतिकारी विचारांची नवी दिशा देणारे ठरले.
त्यांच्या लेखणीत असलेली ताकद एवढी प्रखर होती की, ती शब्दांनी नव्हे तर विचारांनी सत्तेला आव्हान देत असे. अंधश्रद्धा, जातिभेद, अस्पृश्यता याविरोधात त्यांनी आवाज उठवला. त्यांनी मंदिर प्रवेश आंदोलनाला समर्थन दिले आणि सामाजिक एकतेचा पुरस्कार केला.
काळ्या पाण्याच्या अंधकारातही राष्ट्रप्रेमाचा उजेड
1909 मध्ये नाशिक कटप्रकरणात सावरकरांना अटक झाली आणि त्यांना अंदमानातील सेल्युलर जेलमध्ये कालापाणीची शिक्षा भोगावी लागली. 10 वर्षे साखळदंडात बांधलेले जीवन, अमानुष हालअपेष्टा, तरीही त्यांचा राष्ट्रप्रेमाचा उत्साह क्षीण झाला नाही. जेलमधूनही त्यांनी विचारांची ज्योत विझू दिली नाही.
हिंदुत्व आणि राष्ट्रवादाचे स्पष्ट भान
सावरकरांनी ‘हिंदुत्व’ या संकल्पनेची मांडणी केली, ज्यात त्यांनी सांस्कृतिक राष्ट्रवादाचा पुरस्कार केला. त्यांचा हिंदुत्ववाद हा केवळ धार्मिक नव्हता, तर सांस्कृतिक, ऐतिहासिक आणि राष्ट्राभिमानी दृष्टिकोनातून होता.
त्यांनी ‘एक राष्ट्र, एक जनता, एक संस्कृती’ या विचारसरणीवर विश्वास ठेवत समाजात ऐक्य निर्माण करण्याचा प्रयत्न केला. त्यांनी धर्म, भाषा किंवा प्रांतापेक्षा राष्ट्रहित श्रेष्ठ मानले.
सावरकरांचा वारसा – आजच्या भारतासाठी प्रेरणास्थान
आज जेव्हा भारत नव्या आव्हानांशी सामना करत आहे, तेव्हा सावरकरांचे विचार – राष्ट्राभिमान, स्वातंत्र्य, सामाजिक समतेचा आग्रह आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोन – हे अधिकच महत्त्वाचे ठरतात. त्यांचा वारसा केवळ स्मरणात ठेवण्याचा नाही, तर आचरणात आणण्याचा आहे.
त्यांच्या जयंतीनिमित्त, त्यांना केवळ अभिवादन न करता त्यांच्या विचारांची मशाल पुढे नेण्याची आपली जबाबदारी आहे.
