महाराष्ट्राचे शक्तीपीठ: 12शे वर्षांचा इतिहास सांगणारे कोल्हापूरचे महालक्ष्मी मंदिर

Maharashtra Kolhapur Devi Mandir : आदिशक्तीचे रूप असलेली अंबाबाई कोल्हासुराचा वध करणारी देवी, लाखो भाविकांचे श्रद्धास्थान

नवरात्र स्पेशल 2025, कोल्हापूर :– महाराष्ट्रातील कोल्हापूर शहरात स्थित असलेले महालक्ष्मी मंदिर हे केवळ एक धार्मिक स्थळ नसून, तो एक ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक वारसा आहे. सुमारे बाराशे वर्षांचा गौरवशाली इतिहास असलेले हे मंदिर भारतातील प्रमुख 51 शक्तीपीठांपैकी एक आहे. अंबाबाई मंदिर म्हणूनही ओळखले जाणारे हे स्थळ दरवर्षी लाखो भाविकांना आकर्षित करते.

पौराणिक कथा आणि महत्त्व

श्री देवी भागवत या पौराणिक ग्रंथानुसार, कोल्हापूरची अंबाबाई ही मूळ आदिमाया आदिशक्तीचे त्रिगुणात्मक स्वरूप आहे. असे मानले जाते की, देवी महालक्ष्मीने कोल्हासुराचा वध केला, ज्यामुळे तिला ‘कोल्हासुर मर्दिनी’ असेही म्हटले जाते. कोल्हासुराच्या त्रासापासून लोकांची सुटका करण्यासाठी देवी महालक्ष्मीने आपल्या भव्य सेनेसह परत येऊन त्याचा वध केला. या युद्धात तिला श्री जोतिबा, श्री त्रंबोली देवी आणि श्री यमाई देवी यांसारख्या देवतांनी मदत केली.

ऐतिहासिक आणि स्थापत्यकला

या मंदिराचा इतिहास सुमारे 12शे वर्षांपूर्वीचा आहे. एका शिलालेखानुसार, हे मंदिर चालुक्य राजवंशाच्या काळात, म्हणजेच सातव्या शतकात बांधले गेले. चालुक्य राजांनी मंदिराला भव्य स्वरूप दिले. मंदिराचा मुख्य गाभारा आणि मूर्ती सातव्या शतकातील आहे. मराठा राजवटीतही या मंदिराला विशेष महत्त्व होते आणि त्यांनीही मंदिराच्या विकासासाठी योगदान दिले. आजही मंदिराचा हा ऐतिहासिक वारसा जपण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत.

उत्तम व्यवस्थापनातून भाविकांना सोयीसुविधा

महालक्ष्मी मंदिराचे प्रशासन पश्चिम महाराष्ट्र देवस्थान समितीच्या अंतर्गत चालते. ही समिती मंदिराच्या दैनंदिन कामकाजाची, पूजा, उत्सवांचे आयोजन आणि देखभालीची जबाबदारी सांभाळते. मंदिराला मिळणाऱ्या दानाचा उपयोग मंदिराच्या विकासासाठी आणि विविध सामाजिक कार्यांसाठी केला जातो. भाविकांना दर्शनासाठी उत्तम सोयीसुविधा उपलब्ध करून देण्यासाठी ही समिती नेहमीच प्रयत्नशील असते. मंदिराचे हे भव्य स्वरूप, प्राचीन इतिहास आणि धार्मिक महत्त्व यामुळे हे मंदिर भाविकांसाठी एक विशेष आकर्षणाचे केंद्र बनले आहे.