Savitribai Phule : महिला फक्त स्वयंपाकघर आणि शेतात काम करतात… सावित्रीबाई फुले जयंतीनिमित्त त्यांचे जीवन जाणून घ्या

•अशा काळात सावित्रीबाई फुले यांनी जे केले ते काही सामान्य कामगिरी नाही. ते आधुनिक मराठी कवितेचे प्रणेते मानले जातात. शिक्षिका असण्याव्यतिरिक्त, सावित्रीबाई फुले या भारताच्या स्त्री मुक्ती चळवळीच्या पहिल्या नेत्या, समाजसुधारक आणि मराठी कवयित्री होत्या.

मुंबई :- भारतीय इतिहासात अशा अनेक महान व्यक्तींचा जन्म झाला, ज्यांनी समतावादी समाजासाठी आपले जीवन समर्पित केले. या व्यक्तिमत्त्वांपैकी एक म्हणजे सावित्रीबाई फुले हे सुंदर व्यक्तिमत्त्व. भारतीय शिक्षणाच्या इतिहासात स्त्रीशिक्षणाच्या प्रारंभाचा विचार करताच आपल्याला सावित्रीबाई फुले आठवतात.ज्या काळात महिलांना घराबाहेर पडणे फार कठीण होते अशा वेळी त्यांनी देशात स्त्री शिक्षण सुरू केले. महिलांना शिक्षणाचे हत्यार देण्यासाठी सावित्रीबाई फुले यांनी समाजातील विरोध, अपमान, दगडफेक अशा अनेक गोष्टींचा सामना केला, तेव्हाच त्या महिलांना शिक्षणाचा आभाळ देऊ शकल्या.त्याचबरोबर सावित्रीबाई फुले यांचेही सामाजिक सुधारणेत महत्त्वाचे योगदान आहे. अशा परिस्थितीत सावित्रीबाईंचे महान जीवन, संघर्ष आणि विचारांचे स्मरण व्हावे व ते समाजात रुजावेत म्हणून त्यांची जन्मतारीख 3 जानेवारी ही दरवर्षी सावित्रीबाई फुले जयंती म्हणून साजरी केली जाते.

संघर्षाने वेढलेल्या सावित्रीबाईंच्या जीवनावर एक नजर टाकली तर आपल्याला कळते की सावित्रीबाईंचा जन्म महाराष्ट्रातील सातारा जिल्ह्यातील नायगाव गावात 3 जानेवारी 1831 रोजी झाला. सावित्रीच्या आईचे नाव लक्ष्मीबाई आणि वडिलांचे नाव खंडोजी होते. सावित्रीबाईंच्या जन्माचा काळ हा समाज जटिल विषमतेने भरलेला होता.शिक्षणाबाबत समाजाची विचारसरणी अशी होती की शिक्षणाचा अधिकार केवळ उच्चवर्गीय पुरुषांनाच आहे. शिक्षणासारख्या दिव्यासाठी महिला आणि दलित अपात्र आहेत. अशा परिस्थितीत समाजाच्या या अक्षम्य मानसिकतेने सावित्रीबाईंनाही प्राथमिक शिक्षणापासून वंचित ठेवले.कालांतराने, सावित्रीबाई फुले यांचा विवाह थोर समाजसुधारक महात्मा ज्योतिबा फुले यांच्याशी 1840 मध्ये लहान वयात झाला. लग्नाच्या वयापर्यंत अशिक्षित असलेल्या सावित्रीबाई फुले यांचे शिक्षण त्यांचे पती ज्योतिबा फुले यांनी लग्नानंतर केले.

सावित्रीबाई फुलेंच्या काळात दलितांना विहिरीचे पाणी पिण्यास मज्जाव केला जात होता. तेव्हा सावित्रीबाईंनी दलितांसाठी विहीर बांधली होती. जिथे दलित लोक पाण्याचा वापर करतात. पुढे वैवाहिक जीवनात सावित्रीबाईंना मूल झाले नाही.त्यानंतर सावित्री आणि त्यांचे पती ज्योतिबा फुले यांनी ब्राह्मण विधवेचा मुलगा दत्तक घेतला. ज्याला त्याच्या घरच्यांनी विरोध केला. त्यानंतर त्यांनी कुटुंबाशी संबंध तोडले.

सावित्रीबाई फुले यांचे विचार

सुशिक्षित स्त्रीच सुसंस्कृत समाज घडवू शकते,

जातीच्या साखळ्या तोडू शकते, शिक्षणाला आपले शस्त्र बनवू शकते.

शिक्षणाच्या माध्यमातून शोषितांना सशक्त करा

महिलांना शिक्षित करा, ते जग बदलतील.

महिलांना केवळ स्वयंपाकघर आणि शेतात काम करण्यासाठी बनवले जात नाही, त्या पुरुषांपेक्षा चांगले काम करू शकतात, कोणीही तुम्हाला कमकुवत समजण्याआधी, तुम्हाला शिक्षणाचे महत्त्व समजून घेणे आवश्यक आहे.

कोणीही तुम्हाला कमकुवत समजण्याआधी तुम्हाला शिक्षणाचे महत्त्व समजून घ्यावे लागेल, आमच्या शिक्षणतज्ज्ञांनी स्त्री शिक्षणावर फारसा विश्वास दाखवला नाही, तर पूर्वीच्या काळी स्त्रियाही विद्वान होत्या.

पुरुषप्रधान समाज स्त्रियांना त्यांच्या बरोबरीने वागवू इच्छित नाही.

जातिव्यवस्था, हुंडा प्रथा यांसारख्या समाजातील विविध वाईट गोष्टींशी लढण्यासाठी सावित्रीबाई फुले यांनी त्यांचे पती ज्योतिबा फुले यांच्यासमवेत सत्यशोधक समाजाची स्थापना केली. त्यामुळे समाजसुधारणेच्या चळवळीला नवी वाट मिळाली.जेव्हा आपण सावित्रीबाईंच्या विचारांकडे लक्ष देतो तेव्हा आपल्याला समजते की शिक्षणाबाबत त्यांचे ठाम मत होते. त्यांच्या कल्पना आजही तितक्याच समर्पक आहेत जितक्या पूर्वी होत्या.