Model Code Of Conduct : आचारसंहिता म्हणजे नक्की काय ? चला जाणून घेऊयात आचारसंहितेबद्दल…

Aachar Sanhita in Election Explained : भारतीय निवडणूक आयोगाने निवडणुकीची घोषणा केल्यानंतर निवडणुकीदरम्यान उमेदवार आणि राजकीय पक्षांसाठी आदर्श आचारसंहिता लागू केली जाते. निष्पक्ष निवडणुका सुनिश्चित करण्याच्या उद्देशाने आचारसंहिता, निकाल घोषित होईपर्यंत कायम आहे. उमेदवार आणि राजकीय पक्षांनी आचारसंहिता मार्गदर्शक तत्त्वांचे काटेकोरपणे पालन केले पाहिजे आणि उल्लंघन झाल्यास, भारतीय निवडणूक आयोग कारवाई करू शकते. आचारसंहिता सरकारांना निवडणुकीच्या रन-अपमध्ये कोणत्याही लोकप्रिय योजना जाहीर करण्यापासून प्रतिबंधित करते.

आदर्श आचारसंहिता काय आहे? (What Is Model Code Of Conduct )

आदर्श आचारसंहिता Model Code Of Conduct भारताच्या निवडणूक आयोगाने Election Commission राजकीय पक्ष आणि उमेदवारांच्या निवडणुकीदरम्यान मुख्यत: भाषणे, सभा, मिरवणुका, मतदान दिवस, मतदान केंद्र, निरीक्षक, सत्ताधारी पक्ष, निवडणूक यांच्या संदर्भात जारी केलेल्या मार्गदर्शक तत्त्वांचा एक संच आहे. निकषांचा हा संच राजकीय पक्षांच्या सहमतीने विकसित केला गेला आहे ज्यांनी उक्त संहितेमध्ये अंतर्भूत असलेल्या तत्त्वांचे पालन करण्यास संमती दिली आहे. स्वतंत्र आणि निष्पक्ष निवडणुका सुनिश्चित करण्याच्या आवश्यकतेसाठी आयोगाने निवडणूक वेळापत्रक जाहीर केल्यानंतर लगेचच आदर्श आचारसंहिता लागू होते. केंद्रात आणि राज्यांतील सत्ताधारी पक्षांनी आपल्या फायद्याच्या पदाचा गैरवापर करून अन्याय्य धार मिळवू नये, हा त्याचा मुख्य उद्देश आहे. आदर्श आचारसंहिता अंतर्गत भ्रष्ट समजल्या जाणाऱ्या प्रथांना प्रतिबंध करण्यासाठी हे डिझाइन केले आहे. उदाहरणार्थ, राजकारण्यांनी द्वेषयुक्त भाषणे करू नयेत, एका समुदायाला दुसऱ्याच्या विरोधात उभे करू नये, धर्माला आवाहन करू नये किंवा मतदारांना प्रभावित करू शकतील अशा नवीन प्रकल्पांबद्दल आश्वासने देऊ नयेत.

आदर्श आचारसंहिता लागू झाल्यानंतर नक्की काय होते ? (What happens after Model Code of Conduct is applicable ?)

• निवडणूक जाहीर झाल्यानंतर उमेदवारांना आर्थिक अनुदान जाहीर करण्यास मनाई आहे.
• सरकार नवीन प्रकल्प सुरू करू शकत नाही किंवा नवीन प्रकल्पांची पायाभरणी करू शकत नाही.
• प्राधिकरण पायाभूत सुविधांच्या विकासाशी संबंधित आश्वासने देऊ शकत नाहीत, जसे की रस्ते बांधणे किंवा पिण्याच्या पाण्याच्या सुविधांच्या तरतुदी.
• सरकारी किंवा सार्वजनिक उपक्रमांमध्ये मतदारांवर प्रभाव टाकणाऱ्या तदर्थ नियुक्ती प्रतिबंधित आहेत.
• मंत्री किंवा उमेदवार स्वेच्छानिधीतून अनुदान किंवा देयके मंजूर करू शकत नाहीत.
• निवडणूक प्रचारासाठी वाहतूक, यंत्रसामग्री आणि सुरक्षा कर्मचाऱ्यांसह सरकारी संसाधनांचा वापर करण्यास सक्त मनाई आहे.
• निवडणुकीतील सहभागी आणि राजकारणी यांच्या मेळाव्यासाठी नगरपालिकेने सार्वजनिक क्षेत्रांमध्ये समान अटींवर विनामूल्य प्रवेश दिला पाहिजे.
• विश्रामगृहे, डाक बंगले किंवा इतर शासकीय सुविधांचा वापर कोणत्याही राजकीय पक्षाने किंवा उमेदवाराने मतदानासाठी करू नये.
• राजकीय कथांचे पक्षपाती वृत्त कव्हरेज देण्यासाठी आणि सत्ताधारी पक्षाच्या बाजूने प्रचार करण्यासाठी अधिकृत मास मीडियाचा वापर करण्यास सक्त मनाई आहे.
• मतदारांवर प्रभाव टाकण्यासाठी जातीय आणि जातीय भावनांचा गैरफायदा घेणे, अफवा पसरवणे आणि मतदारांना लाच देण्याचा किंवा धमकावण्याचा प्रयत्न करणे यासारख्या कृतींना परवानगी नाही.

आचारसंहितेचा इतिहास काय आहे ? ( What Is The History of Model Code of Conduct)

केरळमध्ये १९६० च्या विधानसभा निवडणुकीत पहिल्यांदा आदर्श आचारसंहिता वापरली गेली. त्याच्या यशानंतर, निवडणूक आयोगाने १९६२ च्या लोकसभा निवडणुकीदरम्यान आचारसंहितेची देशभरात ओळख करून दिली. १९९१ च्या लोकसभा निवडणुकीदरम्यान, निवडणूक नियमांचे वारंवार उल्लंघन आणि भ्रष्ट पद्धतींबद्दलच्या चिंतेमुळे मतदान पॅनेलने आचारसंहिता अधिक कठोरपणे लागू करण्याचा निर्णय घेतला.