Guru Purnima : गुरुर्ब्रह्मा गुरुर्विष्णुः गुरुर्देवो महेश्वरः । गुरुः साक्षात् परब्रह्म तस्मै श्री गुरवे नमः ॥
गुरुपौर्णिमा विशेष : ज्ञान, कृतज्ञता आणि श्रद्धेचा उत्सव!
Guru Purnima : आज देशभरात गुरुपौर्णिमा हा पवित्र सण श्रद्धा, निष्ठा आणि ज्ञानाच्या अधिष्ठानावर मोठ्या उत्साहात साजरा केला जात आहे. आपल्या जीवनात मार्गदर्शन करणाऱ्या, अज्ञानातून प्रकाशाकडे नेणाऱ्या गुरूंप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा हा दिवस आहे. संपूर्ण देशात मंदिरांपासून शिक्षण संस्थांपर्यंत आणि आश्रमांपासून शाळांपर्यंत विविध कार्यक्रमांचे आयोजन करण्यात आले आहे.
गुरुपौर्णिमेचा ऐतिहासिक आणि धार्मिक संदर्भ
गुरुपौर्णिमेचा उल्लेख महाभारत, उपनिषदे, पुराणे आणि बौद्ध ग्रंथांमध्येही आढळतो. पौराणिक मान्यतेनुसार, वेदव्यासांनी या दिवशी चार वेदांचे संकलन करून मानवजातीला अर्पण केले. त्यामुळे या दिवशी व्यासपूजनाची परंपरा आहे. म्हणूनच या दिवसाला ‘व्यास पौर्णिमा’ असेही म्हणतात.
बौद्ध परंपरेनुसार, भगवान गौतम बुद्धांनी बुद्धत्वप्राप्तीनंतर पहिला उपदेश याच दिवशी सारनाथ येथे आपल्या शिष्यमंडळाला दिला होता. त्यामुळे बौद्ध धर्मीयांसाठीही हा दिवस खूप महत्त्वाचा आहे.
गुरुंचे महत्त्व आणि आधुनिक काळातील उपासना
गुरु म्हणजे केवळ शिक्षण देणारा नव्हे, तर जीवनाचे खरे मार्गदर्शक असतो. भारतात प्राचीन काळापासून गुरु-शिष्य परंपरा मोठ्या भक्तिभावाने पाळली गेली आहे. आध्यात्मिक, बौद्धिक व नैतिक शिक्षणाच्या या परंपरेत गुरुंची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची राहिली आहे.
आजही शाळा, महाविद्यालये, विद्यापीठे आणि विविध प्रशिक्षण संस्थांमध्ये गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी गुरुंचा सत्कार, व्याख्याने, सांस्कृतिक कार्यक्रम यांचे आयोजन होते. विद्यार्थ्यांकडून त्यांच्या शिक्षकांना फुलं, शुभेच्छा पत्रं देऊन आदर व्यक्त केला जातो.
पौर्णिमेच्या दिवशी पूजा आणि धार्मिक विधी
या दिवशी विशेष पूजा, गुरुंच्या पाद्यपूजा, ध्यान, भजन कीर्तन आणि प्रवचनाचे कार्यक्रम होतात. अनेकजण गुरुंच्या प्रतिमेला फुलं वाहून, त्यांचा आशीर्वाद घेऊन आपले जीवन धन्य करतात. काही ठिकाणी गुरुंच्या चरणांमध्ये ध्यान करत ‘गुरुर्ब्रह्मा, गुरुर्विष्णुः, गुरुर्देवो महेश्वरः’ या मंत्राचा जप केला जातो.
गुरु हा ब्रह्मा, विष्णू आणि महेशाचाही अधिष्ठान असतो, असे मानले जाते. त्यामुळे गुरुंच्या ऋणातून मुक्त होणे अशक्यच मानले गेले आहे. गुरुपौर्णिमा ही परंपरा हा केवळ एक सण नसून भारतीय संस्कृतीतील कृतज्ञतेचे आणि नात्याच्या पवित्रतेचे प्रतीक आहे.
