Guru Nanak Jayanti : प्रकाश पर्व! गुरु नानक जयंती: शीख धर्माचे संस्थापक आणि विश्वबंधुत्वाचे पुरस्कर्ते

•कार्तिक पौर्णिमेला साजरा होणारा जन्मोत्सव; जाणून घ्या गुरु नानक देव जींची महान शिकवण आणि उत्सवाचे स्वरूप

मुंबई :- शीख धर्माचे संस्थापक आणि पहिले गुरु, गुरु नानक देव जी यांचा जन्मदिवस ‘गुरु नानक जयंती’ किंवा ‘गुरुपर्व’ म्हणून केवळ भारतातच नव्हे, तर जगभरात मोठ्या श्रद्धेने, भक्तीभावाने आणि उत्साहाने साजरा केला जातो. यंदा, वैदिक पंचांगानुसार, कार्तिक पौर्णिमा तिथी बुधवार, 5 नोव्हेंबर 2025 रोजी असल्याने याच दिवशी हा पावन ‘प्रकाश उत्सव’ साजरा होत आहे.

गुरु नानक देव जींचा इतिहास

जन्म: गुरु नानक देव जींचा जन्म कार्तिक पौर्णिमेच्या दिवशी, सन 1469 मध्ये ‘राय भोई की तलवंडी’ (सध्याचे ननकाना साहिब, पाकिस्तान) येथे झाला होता.

बालपण: लहानपणापासूनच त्यांचा कल अध्यात्माकडे आणि ईश्वरभक्तीकडे होता. ते सांसारिक गोष्टींमध्ये फारशी रुची न घेता लोकांना नेहमी सत्य आणि सेवेच्या मार्गावर चालण्याची प्रेरणा देत असत.

स्थापना: पुढे त्यांनी शीख धर्माची पायाभरणी केली.

संदेश: त्यांनी ‘एक ओंकार सतनाम’ (ईश्वर एक आहे आणि तो सत्य आहे) चा संदेश देऊन समानता, प्रेम आणि विश्वासाचे महत्त्व जगाला सांगितले.

गुरु नानक देव जींची महान शिकवण (चार प्रमुख सिद्धांत):

गुरु नानक देव जींनी लोकांना चार प्रमुख जीवनमूल्यांची शिकवण दिली, जी आजही प्रेरणादायी आहेत:

एक ओंकार (ईश्वर एक आहे): ईश्वर एकच असून तो निराकार आहे आणि तो सर्वांमध्ये आहे.

नाम जपना: नेहमी ईश्वराचे स्मरण करणे आणि नामजप करणे.

किरत करना (प्रामाणिकपणे काम करणे): मेहनत आणि प्रामाणिकपणाने जीवन जगणे.

वंड छकना (वाटून घेणे): जे काही मिळवले आहे, ते इतरांशी वाटून घेणे (सेवा).

उत्सवाचे स्वरूप:

गुरुपर्व हा शीख समुदायासाठी सर्वात पवित्र सण आहे, जो मोठ्या सामूहिक प्रयत्नाने साजरा होतो:

प्रभात फेऱ्या आणि नगर कीर्तन: जयंतीपूर्वी काही दिवस आधी गुरुद्वारामध्ये आणि शहरांमध्ये पहाटेच्या वेळी प्रभात फेऱ्या (कीर्तन गात मिरवणुका) काढल्या जातात. गुरुपर्वाच्या दिवशी भव्य नगर कीर्तन काढले जाते, ज्यात ‘गुरु ग्रंथ साहिब’ पालखीत घेऊन जातात.

शबद कीर्तन आणि लंगर: गुरुद्वारामध्ये विशेष कीर्तन आणि शबद गायले जातात. दिवसभर धार्मिक अनुष्ठान सुरू असते. या दिवशी लंगर (सामुदायिक भोजन) आयोजित केले जाते, जिथे धर्म, जात आणि वर्गभेद न मानता सर्व लोक एकत्र बसून भोजन करतात.

अखंड पाठ: गुरु ग्रंथ साहिबचे अखंड वाचन (पाठ) केले जाते आणि लोक दिवसभर भक्ती आणि सेवेत लीन राहतात.

गुरु नानक देव जींनी दिलेला समानता आणि विश्वबंधुत्वाचा संदेश आजही संपूर्ण मानवजातीला प्रेरणा देणारा आहे.