•पुरोगामी महाराष्ट्राचा पाया रचणारा ‘प्रबोधनकार’; कर्मठ विचारांविरुद्ध लढलेले विचारवंत
मुंबई :- महाराष्ट्राच्या सामाजिक आणि राजकीय इतिहासातील एक असे व्यक्तिमत्त्व ज्यांनी नुसत्या शब्दांनी नाही, तर प्रत्यक्ष कृतीतून समाजाला प्रबोधनाचा मार्ग दाखवला, ते म्हणजे प्रबोधनकार केशव सीताराम ठाकरे. आज त्यांची जयंती. त्यांचे नाव ‘प्रबोधनकार’ हे पदवी म्हणून नव्हे, तर त्यांच्या कार्यामुळेच त्यांना मिळाले. त्यांच्या लेखणीत एक तलवार होती, तर विचारांमध्ये वज्राचा निर्घोष होता. महाराष्ट्राला कर्मठ विचारांच्या जोखडातून बाहेर काढून पुरोगामी आणि आधुनिक बनवण्यासाठी त्यांनी आपले आयुष्य वेचले.
प्रबोधनकारांनी समाजात खोलवर रुजलेल्या अंधश्रद्धा, जातिभेद आणि पुराणमतवादी विचारांविरुद्ध सातत्याने संघर्ष केला. महात्मा ज्योतिबा फुले यांच्या साहित्याचा त्यांच्यावर मोठा प्रभाव होता. त्यांनी केवळ समाजातल्या दोषांवर टीका केली नाही, तर त्यावर उपायही सुचवले. आपल्या लेखनातून त्यांनी प्रखरपणे विचार मांडले आणि समाजात जागृती निर्माण केली. त्यांचे कार्य एका विशिष्ट पक्षापुरते मर्यादित नव्हते, तर ते संपूर्ण समाजासाठी होते. म्हणूनच, त्यांचे विचार आजच्या काळातही तितकेच प्रासंगिक आणि महत्त्वाचे वाटतात.
प्रबोधनकारांचे सामाजिक योगदान जितके मोठे आहे, तितकेच त्यांचे संयुक्त महाराष्ट्र चळवळीतील योगदानही अतुलनीय आहे. त्यांनी मराठी भाषिक राज्यासाठी आपल्या लेखणी आणि वाणीचा प्रभावीपणे वापर केला. पक्ष, विचारधारा आणि मतभेदांना बाजूला ठेवून त्यांनी सर्व मराठी भाषिकांना एकत्र आणले. त्यांच्या ज्वलंत भाषणांनी महाराष्ट्राच्या कानाकोपऱ्यात एकीची भावना निर्माण केली, ज्यामुळे ही चळवळ यशस्वी झाली.
आज जेव्हा धर्म आणि उत्सवाचे राजकारण केले जाते, तेव्हा प्रबोधनकारांच्या विचारांची आठवण होते. जर ते आज हयात असते, तर धर्माच्या नावाखाली चाललेल्या बाजारावर आणि माणसाला माणसापासून तोडणाऱ्या वृत्तीवर त्यांनी जोरदार प्रहार केला असता. त्यांचे विचार आपल्याला हेच शिकवतात की, प्रगतीसाठी केवळ भौतिक विकास पुरेसा नाही, तर विचारांचा प्रबोधनही आवश्यक आहे. म्हणूनच, प्रबोधनकारांचे कार्य हे केवळ इतिहासाचा भाग नसून, ते महाराष्ट्राच्या भविष्याचा पाया आहे. त्यांच्या जयंतीनिमित्त त्यांच्या स्मृतींना विनम्र अभिवादन!
